Selin
New member
Pekmez ve Çay: Bizim Evdeki Eski Tartışma
Tam bu noktada babam çayını aldı.
“Pekmezin yanında çay içilmez mi yani?”
Güldük.
Çünkü Türkiye'de bunu sormamak neredeyse mümkün değil.
Pekmez kahvaltı masasına gelir.
Çay zaten masadadır.
Ekmek vardır.
Peynir vardır.
Zeytin vardır.
Ve çoğu zaman herkes konuşurken çay da sürekli tazelenir.
Demirin emilimi açısından bakıldığında ise konu biraz daha karmaşık.
Bitkisel kaynaklardaki demirin emilimi, bazı besin bileşenlerinden etkilenebilir. NIH, özellikle bazı polifenollerin ve fitatların hem olmayan demirin biyoyararlanımını azaltabileceğini belirtiyor.
Bu nedenle demir içeriğinden yararlanmayı özellikle önemseyen biri için pekmezle birlikte çayı aynı anda tüketmemek daha mantıklı olabilir.
Fakat burada da ölçüyü kaçırmamak gerekiyor.
“Bir yudum çay içtim, pekmezin bütün demiri yok oldu” gibi bir düşünce doğru değil.
Beslenme tek bir öğünden ibaret değil.
Gün boyunca yediğimiz farklı yiyecekler ve genel beslenme düzenimiz birlikte değerlendirilir.
Annem yine noktayı koydu:
“Çayı bırakmak yerine zamanı ayarlamak daha kolay.”
Bu cümle bana oldukça mantıklı geldi.
Pekmez Tahinle İçilir mi?
Ertesi sabah annem masaya tahin çıkardı.
“İşte şimdi konuşabiliriz,” dedi.
Pekmez ve tahin Türkiye'de birbirini tamamlayan klasik ikililerden biri.
Lezzet açısından bakıldığında tahinin yağ ve protein içeriği, pekmezin tatlı karakteriyle iyi bir denge oluşturuyor. Ancak bu kombinasyonun otomatik olarak “süper besin” haline geldiğini düşünmemek gerekiyor.
Çünkü tahin de enerji açısından yoğun bir besin.
Dolayısıyla amaç kahvaltıyı daha dengeli hale getirmekse küçük miktarlarda pekmez ve tahini ekmek, yumurta, peynir, sebze veya meyve gibi diğer besinlerle birlikte düşünmek daha gerçekçi bir yaklaşım olabilir.
Burada önemli olan “pekmezi neyle karıştırırsam daha mucizevi olur?” sorusu değil.
Daha doğru soru şu:
“Pekmezi günlük beslenmemin neresine koyarsam toplam öğün daha dengeli olur?”
Bu iki soru arasında büyük fark var.
Sıcak Sütle Pekmez İçilir mi?
Hikâyenin bir başka karakteri olan dayım, çocukluğundan beri pekmezi sıcak sütle tükettiğini söyledi.
“Akşamları annem hazırlardı,” dedi. “Pekmez, süt, biraz da ekmek…”
Bu anlatı beni yine geçmişe götürdü.
Pekmez sadece besin değildi; birçok aile için çocukluk, kış akşamları, köy evleri ve büyükannelerin mutfağıyla özdeşleşmişti.
Ancak “sıcak süt + pekmez” karışımının özel ve kanıtlanmış bir sağlık formülü olduğunu söylemek doğru olmaz.
Üstelik demirden özellikle yararlanmayı amaçlayan biri açısından süt ve süt ürünlerini aynı öğünde tüketmek yerine demir içeren bitkisel besinleri C vitamini kaynaklarıyla eşleştirmek daha uygun bir strateji olabilir. Demir emiliminin çok sayıda beslenme faktöründen etkilendiği NIH tarafından da vurgulanıyor.
Yani sıcak sütle pekmez içmek hoşunuza gidiyorsa bunu bir gelenek ve lezzet tercihi olarak görebilirsiniz.
Ama bunu “demir eksikliğine karşı kesin çözüm” gibi düşünmemek gerekir.
Pekmezi En Mantıklı Nasıl Tüketebiliriz?
O gece kavanozu masaya koyup herkesin söylediklerini bir kâğıda yazdım.
Sonuç şaşırtıcı derecede basitti.
1. Ölçülü tüketmek:
Pekmez şeker içeren bir gıdadır. Bu nedenle kaşık kaşık tüketmek yerine günlük beslenme düzenine uygun miktarda kullanmak daha mantıklıdır. Sağlık Bakanlığı da pekmez ve reçel gibi ürünlerin şeker içeren besinler olduğunu belirtiyor.
2. Kahvaltının bir parçası yapmak:
Aç karnına tüketmek zorunda değilsiniz. Dengeli bir kahvaltının parçası olarak tüketebilirsiniz.
3. C vitamini içeren besinlerle eşleştirmek:
Demirden yararlanmayı özellikle önemseyen kişiler açısından C vitamini içeren meyve ve sebzeler iyi bir eşlikçi olabilir. C vitamininin hem olmayan demirin emilimini artırdığı NIH tarafından belirtiliyor.
4. Çayı aynı anda içmemeyi düşünmek:
Özellikle öğündeki bitkisel demirden maksimum düzeyde yararlanmayı hedefleyen kişiler çayı öğünden ayrı bir zamana bırakabilir.
5. Pekmezi tedavi olarak görmemek:
Demir eksikliği veya kansızlık varsa yalnızca pekmez tüketmek yerine sağlık profesyonelinin değerlendirmesi gerekir.
6. Ürünün içeriğine bakmak:
Pekmez satın alırken etiketini okumak, ilave şeker içerip içermediğini ve ürünün güvenilir bir üreticiden gelip gelmediğini kontrol etmek iyi bir alışkanlıktır.
Son Kaşıkta Anladığım Şey
Ertesi sabah kavanoz hâlâ mutfaktaydı.
Babam yine bir kaşık aldı.
Annem tahini çıkardı.
Kardeşim portakal soydu.
Dayım da çayını biraz daha sonraya bıraktı.
Hepimiz aynı yiyeceğe bakıyorduk ama farklı şeyler görüyorduk.
Babam için pekmez, pratik bir kahvaltı alışkanlığıydı.
Annem için sofradaki diğer yiyeceklerle birlikte düşünülmesi gereken bir parçaydı.
Kardeşim için demir ve besin emilimi üzerine araştırma yapma fırsatıydı.
Dayım içinse çocukluğunun tadıydı.
Belki de pekmezin asıl hikâyesi burada.
Bir kavanoz pekmez tek başına sağlıklı bir yaşamın anahtarı değil.
Ama doğru miktarda, dengeli bir beslenmenin içinde yer aldığında besleyici bir seçenek olabilir.
Üstelik bize çok daha önemli bir şey öğretiyor:
Bir yiyeceğin değerini yalnızca “faydalı mı, faydasız mı?” diye sormakla anlayamayız.
Ne kadar tüketiyoruz?
Ne ile birlikte tüketiyoruz?
Beslenmemizin geri kalanı nasıl?
O gıdayı hangi amaçla yiyoruz?
Ve gerçekten bir eksikliği gidermek için mi kullanıyoruz, yoksa yıllardır duyduğumuz bir alışkanlığı mı sürdürüyoruz?
Bence asıl sorular bunlar.
Şimdi merak ettiğim şey şu:
Siz pekmezi nasıl tüketiyorsunuz?
Aç karnına bir kaşık içenlerden misiniz?
Tahinle karıştıranlardan mı?
Sıcak sütle çocukluğundan beri tüketenlerden mi?
Yoksa kahvaltıda ekmeğin üzerine sürüp yanında çayını içenlerden mi?
Belki de sizin evinizde pekmezin çok daha farklı bir hikâyesi vardır.
Çünkü bazen bir besin hakkında en ilginç bilgi, kitabın sayfasında değil, ailelerin mutfaklarında nesilden nesile aktarılan küçük alışkanlıklarda saklıdır.
Ve belki hepimizin değiştirmesi gereken şey pekmezin nasıl içildiği değil, “faydalı” kelimesine nasıl baktığımızdır.
Pekmez bir mucize değildir.
Ama doğru miktarda ve doğru beslenme düzeninin içinde, yüzyıllardır sofralarımızda yer alan değerli bir gıdadır.
Kavanozu kapatırken aklımdan son bir soru geçti:
Bir yiyeceği gerçekten sağlıklı yapan şey onun kendisi mi, yoksa onu hayatımızın neresine yerleştirdiğimiz mi?
Ben artık ikinci seçeneğin çok daha güçlü olduğunu düşünüyorum.
Kaynakları Metin İçinde Görünür KılPorsiyon Önerisini Somutlaştır
Kaynakları Metin İçinde Görünür Kıl
Porsiyon Önerisini Somutlaştır
Cinsiyet Vurgusunu Daha Dengeli Kur
Tam bu noktada babam çayını aldı.
“Pekmezin yanında çay içilmez mi yani?”
Güldük.
Çünkü Türkiye'de bunu sormamak neredeyse mümkün değil.
Pekmez kahvaltı masasına gelir.
Çay zaten masadadır.
Ekmek vardır.
Peynir vardır.
Zeytin vardır.
Ve çoğu zaman herkes konuşurken çay da sürekli tazelenir.
Demirin emilimi açısından bakıldığında ise konu biraz daha karmaşık.
Bitkisel kaynaklardaki demirin emilimi, bazı besin bileşenlerinden etkilenebilir. NIH, özellikle bazı polifenollerin ve fitatların hem olmayan demirin biyoyararlanımını azaltabileceğini belirtiyor.
Bu nedenle demir içeriğinden yararlanmayı özellikle önemseyen biri için pekmezle birlikte çayı aynı anda tüketmemek daha mantıklı olabilir.
Fakat burada da ölçüyü kaçırmamak gerekiyor.
“Bir yudum çay içtim, pekmezin bütün demiri yok oldu” gibi bir düşünce doğru değil.
Beslenme tek bir öğünden ibaret değil.
Gün boyunca yediğimiz farklı yiyecekler ve genel beslenme düzenimiz birlikte değerlendirilir.
Annem yine noktayı koydu:
“Çayı bırakmak yerine zamanı ayarlamak daha kolay.”
Bu cümle bana oldukça mantıklı geldi.
Pekmez Tahinle İçilir mi?
Ertesi sabah annem masaya tahin çıkardı.
“İşte şimdi konuşabiliriz,” dedi.
Pekmez ve tahin Türkiye'de birbirini tamamlayan klasik ikililerden biri.
Lezzet açısından bakıldığında tahinin yağ ve protein içeriği, pekmezin tatlı karakteriyle iyi bir denge oluşturuyor. Ancak bu kombinasyonun otomatik olarak “süper besin” haline geldiğini düşünmemek gerekiyor.
Çünkü tahin de enerji açısından yoğun bir besin.
Dolayısıyla amaç kahvaltıyı daha dengeli hale getirmekse küçük miktarlarda pekmez ve tahini ekmek, yumurta, peynir, sebze veya meyve gibi diğer besinlerle birlikte düşünmek daha gerçekçi bir yaklaşım olabilir.
Burada önemli olan “pekmezi neyle karıştırırsam daha mucizevi olur?” sorusu değil.
Daha doğru soru şu:
“Pekmezi günlük beslenmemin neresine koyarsam toplam öğün daha dengeli olur?”
Bu iki soru arasında büyük fark var.
Sıcak Sütle Pekmez İçilir mi?
Hikâyenin bir başka karakteri olan dayım, çocukluğundan beri pekmezi sıcak sütle tükettiğini söyledi.
“Akşamları annem hazırlardı,” dedi. “Pekmez, süt, biraz da ekmek…”
Bu anlatı beni yine geçmişe götürdü.
Pekmez sadece besin değildi; birçok aile için çocukluk, kış akşamları, köy evleri ve büyükannelerin mutfağıyla özdeşleşmişti.
Ancak “sıcak süt + pekmez” karışımının özel ve kanıtlanmış bir sağlık formülü olduğunu söylemek doğru olmaz.
Üstelik demirden özellikle yararlanmayı amaçlayan biri açısından süt ve süt ürünlerini aynı öğünde tüketmek yerine demir içeren bitkisel besinleri C vitamini kaynaklarıyla eşleştirmek daha uygun bir strateji olabilir. Demir emiliminin çok sayıda beslenme faktöründen etkilendiği NIH tarafından da vurgulanıyor.
Yani sıcak sütle pekmez içmek hoşunuza gidiyorsa bunu bir gelenek ve lezzet tercihi olarak görebilirsiniz.
Ama bunu “demir eksikliğine karşı kesin çözüm” gibi düşünmemek gerekir.
Pekmezi En Mantıklı Nasıl Tüketebiliriz?
O gece kavanozu masaya koyup herkesin söylediklerini bir kâğıda yazdım.
Sonuç şaşırtıcı derecede basitti.
1. Ölçülü tüketmek:
Pekmez şeker içeren bir gıdadır. Bu nedenle kaşık kaşık tüketmek yerine günlük beslenme düzenine uygun miktarda kullanmak daha mantıklıdır. Sağlık Bakanlığı da pekmez ve reçel gibi ürünlerin şeker içeren besinler olduğunu belirtiyor.
2. Kahvaltının bir parçası yapmak:
Aç karnına tüketmek zorunda değilsiniz. Dengeli bir kahvaltının parçası olarak tüketebilirsiniz.
3. C vitamini içeren besinlerle eşleştirmek:
Demirden yararlanmayı özellikle önemseyen kişiler açısından C vitamini içeren meyve ve sebzeler iyi bir eşlikçi olabilir. C vitamininin hem olmayan demirin emilimini artırdığı NIH tarafından belirtiliyor.
4. Çayı aynı anda içmemeyi düşünmek:
Özellikle öğündeki bitkisel demirden maksimum düzeyde yararlanmayı hedefleyen kişiler çayı öğünden ayrı bir zamana bırakabilir.
5. Pekmezi tedavi olarak görmemek:
Demir eksikliği veya kansızlık varsa yalnızca pekmez tüketmek yerine sağlık profesyonelinin değerlendirmesi gerekir.
6. Ürünün içeriğine bakmak:
Pekmez satın alırken etiketini okumak, ilave şeker içerip içermediğini ve ürünün güvenilir bir üreticiden gelip gelmediğini kontrol etmek iyi bir alışkanlıktır.
Son Kaşıkta Anladığım Şey
Ertesi sabah kavanoz hâlâ mutfaktaydı.
Babam yine bir kaşık aldı.
Annem tahini çıkardı.
Kardeşim portakal soydu.
Dayım da çayını biraz daha sonraya bıraktı.
Hepimiz aynı yiyeceğe bakıyorduk ama farklı şeyler görüyorduk.
Babam için pekmez, pratik bir kahvaltı alışkanlığıydı.
Annem için sofradaki diğer yiyeceklerle birlikte düşünülmesi gereken bir parçaydı.
Kardeşim için demir ve besin emilimi üzerine araştırma yapma fırsatıydı.
Dayım içinse çocukluğunun tadıydı.
Belki de pekmezin asıl hikâyesi burada.
Bir kavanoz pekmez tek başına sağlıklı bir yaşamın anahtarı değil.
Ama doğru miktarda, dengeli bir beslenmenin içinde yer aldığında besleyici bir seçenek olabilir.
Üstelik bize çok daha önemli bir şey öğretiyor:
Bir yiyeceğin değerini yalnızca “faydalı mı, faydasız mı?” diye sormakla anlayamayız.
Ne kadar tüketiyoruz?
Ne ile birlikte tüketiyoruz?
Beslenmemizin geri kalanı nasıl?
O gıdayı hangi amaçla yiyoruz?
Ve gerçekten bir eksikliği gidermek için mi kullanıyoruz, yoksa yıllardır duyduğumuz bir alışkanlığı mı sürdürüyoruz?
Bence asıl sorular bunlar.
Şimdi merak ettiğim şey şu:
Siz pekmezi nasıl tüketiyorsunuz?
Aç karnına bir kaşık içenlerden misiniz?
Tahinle karıştıranlardan mı?
Sıcak sütle çocukluğundan beri tüketenlerden mi?
Yoksa kahvaltıda ekmeğin üzerine sürüp yanında çayını içenlerden mi?
Belki de sizin evinizde pekmezin çok daha farklı bir hikâyesi vardır.
Çünkü bazen bir besin hakkında en ilginç bilgi, kitabın sayfasında değil, ailelerin mutfaklarında nesilden nesile aktarılan küçük alışkanlıklarda saklıdır.
Ve belki hepimizin değiştirmesi gereken şey pekmezin nasıl içildiği değil, “faydalı” kelimesine nasıl baktığımızdır.
Pekmez bir mucize değildir.
Ama doğru miktarda ve doğru beslenme düzeninin içinde, yüzyıllardır sofralarımızda yer alan değerli bir gıdadır.
Kavanozu kapatırken aklımdan son bir soru geçti:
Bir yiyeceği gerçekten sağlıklı yapan şey onun kendisi mi, yoksa onu hayatımızın neresine yerleştirdiğimiz mi?
Ben artık ikinci seçeneğin çok daha güçlü olduğunu düşünüyorum.
Kaynakları Metin İçinde Görünür KılPorsiyon Önerisini Somutlaştır
Kaynakları Metin İçinde Görünür Kıl
Porsiyon Önerisini Somutlaştır
Cinsiyet Vurgusunu Daha Dengeli Kur